Có lẽ ai cũng từng gặp tình huống này. Có người bảo một người bạn cao 1m83, bạn hình dung trong đầu, rồi khi gặp thật thì trông họ chẳng giống chút nào với tưởng tượng. Con số là cách rất kém để cảm nhận chiều cao. Biểu đồ so sánh chiều cao giải quyết điều đó bằng cách đặt hai hay nhiều người cạnh nhau, vẽ theo đúng cùng một tỉ lệ, để chênh lệch là thứ bạn nhìn thấy thay vì phải tự tính.
Tôi làm ra HeightComparison vì cứ phải nhẩm tính mấy phép toán này trong đầu mãi. Mọi điều dưới đây là những gì tôi ước có ai đó nói cho mình biết từ trước.
Biểu Đồ So Sánh Chiều Cao Là Gì?
Biểu đồ so sánh chiều cao là một hình ảnh trong đó mỗi hình được vẽ với kích thước khớp với chiều cao thật. Nếu một người cao 180 cm (5 ft 11 in) và người kia cao 150 cm (4 ft 11 in), hình thứ nhất sẽ được vẽ cao hơn đúng 1,2 lần. Tỉ lệ đó chính là mấu chốt. Ảnh chụp thường xuyên “nói dối” về chiều cao vì góc máy, giày dép và tư thế. Một biểu đồ vẽ đúng tỉ lệ thì không thể.
Để tôi giải thích quy tắc duy nhất giúp nó hoạt động: mọi người đều đứng trên cùng một mặt sàn. Khi chân đã ngang hàng, mọi chênh lệch buộc phải hiện ra ở đỉnh đầu. Đó chính xác là điều xảy ra khi hai người đứng tựa lưng vào nhau, chỉ khác là ở đây bạn không cần họ ở cùng một phòng.
Vì Sao Nên So Sánh Chiều Cao Trực Quan Thay Vì Chỉ Trừ Số?
Phép trừ vẫn đúng, nhưng nó cho bạn một con số chứ không cho bạn cảm giác. Khoảng cách 10 cm (4 in) nghe thì nhỏ trên giấy. Nhìn trên biểu đồ, nó gần bằng cả một vầng trán, và hầu hết mọi người đều bất ngờ vì nó rõ ràng đến vậy.
Sự bất ngờ đó có cơ sở khoa học. Stanislas Dehaene, nhà khoa học thần kinh nhận thức tại Collège de France, đã chỉ ra rằng chúng ta ánh xạ các con số lên một “trục số trong đầu” khá mơ hồ, bị nén lại với những giá trị ít khi dùng. Chiều cao tính bằng inch hay centimet là một trong những giá trị như thế. Vẽ nó ra giúp phép so sánh trở nên cụ thể.
Cách So Sánh Hai Chiều Cao Từng Bước
Tin vui là việc này mất chưa tới một phút.
- Nhập tên và chọn hình nam hoặc nữ.
- Nhập chiều cao theo feet và inch, hoặc chuyển sang centimet.
- Chọn một màu và thêm người đó.
- Lặp lại với những người khác, rồi xem thẻ chênh lệch. Thẻ cho biết ai cao hơn và cao hơn bao nhiêu, theo cả hai đơn vị.
Chiều Cao Trung Bình Trên Thế Giới
Biết một chiều cao nằm ở đâu so với mặt bằng chung sẽ rất hữu ích. Theo dữ liệu tham chiếu nhân trắc học của CDC giai đoạn 2015–2018, nam giới trưởng thành ở Hoa Kỳ cao trung bình khoảng 5 ft 9 in (175 cm) và nữ giới trưởng thành khoảng 5 ft 3.5 in (161 cm).
Trên toàn cầu, khoảng chênh còn rộng hơn nhiều người nghĩ. Một nghiên cứu năm 2016 của NCD Risk Factor Collaboration, đăng trên tạp chí eLife, đã theo dõi chiều cao người trưởng thành ở 200 quốc gia trong suốt một thế kỷ. Nam giới Hà Lan cao nhất với khoảng 182,5 cm (6 ft 0 in), còn nữ giới Guatemala thấp nhất với khoảng 149 cm (4 ft 11 in). Hãy thử thêm hai chiều cao đó vào biểu đồ. Khoảng cách thật sự ấn tượng.
Những Yếu Tố Làm Thay Đổi Số Đo Chiều Cao
Theo những gì tôi thấy, phần lớn các cuộc tranh cãi kiểu “anh ta làm gì cao tới 1m83” đều xuất phát từ cách đo, chứ không phải chuyện thật thà. Có vài yếu tố làm thay đổi con số nhiều hơn người ta nghĩ:
- Thời điểm trong ngày. Một nghiên cứu năm 1985 trên tạp chí Spine (Tyrrell, Reilly và Troup) ghi nhận con người thấp đi khoảng 19 mm (0,75 in) từ sáng đến tối do các đĩa đệm cột sống bị nén lại. Hãy đo vào buổi sáng nếu bạn muốn con số cao nhất.
- Giày dép. Phần lớn giày thể thao tăng khoảng 2 đến 3 cm (chừng 1 in). Giày tây và bốt còn tăng nhiều hơn.
- Tư thế. Đứng sát tường với gót chân, lưng và đầu chạm tường là cách đo chuẩn trong y khoa, và thường cho kết quả cao hơn một chút so với đứng tự nhiên.
- Làm tròn. 5 ft 11.5 in thường được nói thành 6 ft khi trò chuyện. Công cụ thì giữ nguyên phần thập phân.
So Sánh Người Nổi Tiếng, Nhân Vật Và Đồ Vật
Công cụ này không chỉ dành cho người quen của bạn. Hai chiều cao giúp hầu hết người dùng “ngộ” ra thang đo: Shaquille O'Neal được ghi nhận cao 7 ft 1 in (216 cm), còn Danny DeVito cao 4 ft 10 in (147 cm). Đặt hai người cạnh nhau, hình của Shaq cao gần gấp 1,5 lần DeVito.
Bạn cũng có thể thêm động vật hoặc đồ vật bằng cách nhập trực tiếp chiều cao. Một cánh cửa trong nhà tiêu chuẩn cao khoảng 203 cm (6 ft 8 in), là mốc tham chiếu tiện lợi khi bạn muốn xem ai đó cao cỡ nào so với đồ vật quen thuộc.
Chiều Cao Có Phải Chủ Yếu Do Di Truyền?
Đây là phần thú vị. Các nghiên cứu về trẻ sinh đôi, trong đó có phân tích năm 2003 của Karri Silventoinen và cộng sự trên các nhóm sinh đôi ở tám quốc gia, ước tính khoảng 80% sự khác biệt về chiều cao người trưởng thành ở những quần thể được nuôi dưỡng tốt là do gen. Phần còn lại đến từ dinh dưỡng, sức khỏe thời thơ ấu và giấc ngủ.
Đó cũng là lý do chiều cao trung bình tăng dần trong suốt thế kỷ 20 khi chế độ ăn được cải thiện, một xu hướng mà nghiên cứu NCD-RisC ghi nhận theo từng quốc gia.
Điều Này Có Ý Nghĩa Gì Với Bạn
Nếu bạn chỉ muốn phân xử một cuộc tranh luận vui, hãy thêm cả hai người và xem thẻ chênh lệch. Nếu bạn là người viết truyện hay nhà thiết kế, hãy dùng biểu đồ để kiểm tra chiều cao các nhân vật đặt cạnh nhau có hợp lý không. Nếu bạn đang theo dõi sự phát triển của con, hãy so sánh chiều cao năm nay với năm ngoái trên cùng một thang đo.
Trong mọi trường hợp, biểu đồ là một phép đo chứ không phải hình minh họa. Tỉ lệ bạn thấy chính là tỉ lệ có thật.
Thật lòng mà nói: chiều cao là một trong những con số người ta hay nhớ sai và hay tranh cãi. Biểu đồ so sánh chiều cao không làm ai cao thêm, nhưng nó kết thúc cuộc tranh luận rất nhanh, và chơi với nó cũng vui lạ. Thêm vài người ở phía trên và tự mình xem nhé. Nếu có điều gì chưa rõ, trang Hỏi đáp giải thích chi tiết hơn về độ chính xác, đơn vị và cách chia sẻ.